18 اوت 2025- درمان های دارویی چاقی وارد مرحله ای جدید شده اند؛ جایی که ترکیب دو مسیر هورمونی- GIPو GLP-1- نتایج چشمگیری در کاهش وزن نشان داده اند. با وجود اثربخشی بالای داروهای ترکیبی مانند تیرزپاتاید، هنوز مشخص نشده بود که چرا فعال سازی هم زمان گیرنده های GIPRو GLP-1Rچنین تأثیر قدرتمندی دارد.
مطالعه ای نوآورانه در مجله Cell Metabolismپرده از یک مکانیزم مغزی برداشته و نشان داده است که فعال سازی گیرنده GIPR در سلول‌های خاصی از مغز به نام الیگودندروسیت‌ها، مسیر ورود داروهای GLP-1Rبه مغز را باز می کند. این مسیر نه تنها سد خونی-مغزی را دور می زند، بلکه دارو را مستقیماً به نورون های تنظیم کننده ی اشتها می رساند- توضیحی دقیق برای اثربخشی بالای داروهای ترکیبی در درمان چاقی و دیابت نوع ۲.
یافته های کلیدی این مطالعه
1. نقش سلول‌های مغزی خاص (الیگودندروسیت‌ها): در مغز ناحیه ای به نام برجستگی میانی( Median Eminenceیا ME)وجود دارد که محل عبور سیگنال های خونی به نورون هاست. سلول هایی به نام الیگودندروسیت (OLs) که معمولاً مسئول ساخت پوشش محافظ(میلین) رشته‌های عصبی هستند، در این ناحیه نقش مهمی در تنظیم ورود داروها به مغز دارند.این مطالعه نشان داد که فعال سازی گیرنده GIPR در این سلول ها باعث افزایش نفوذ داروهایGLP-1 به مغز می شود و اثرات کاهش اشتها و وزن را تقویت می کند.
2. آزمایش روی موش ها: محققان با استفاده از روش‌های ژنتیکی، موش هایی را تولید کردند که گیرنده GIPR فقط در سلول های OL حذف شده بود. سپس با رژیم غذایی پرچرب، چاقی را در آن‌ها القا کردند و داروهای مختلف را به آن ها دادند:داروی فعال کننده GIPR، داروی فعال‌کننده GLP-1R (لیرگلوتاید) و ترکیب هر دو. نتایج نشان داد که در موش هایی که گیرنده GIPR درOLها حذف شده بود، دارویGLP-1R کمتر وارد مغز شد و اثرات کاهش وزن آن ضعیف تر بود.
3. مکانیزم ورود دارو به مغز: با استفاده از تصویربرداری پیشرفته، مشخص شد که داروهای GLP-1R از طریق آکسون های میلین دار نورون‌های AVP در ناحیه ME وارد مغز می شوند و سد خونی-مغزی را دور می‌زنند. این مسیر فقط زمانی فعال است که گیرنده GIPR درOLها وجود داشته باشد.همچنین، فعال سازی GIPR باعث افزایش نفوذپذیری عروقی از طریق افزایش VEGF-A و تراکم مویرگ های دارای منافذ می شود، که به داروها اجازه ورود به مغز را می دهد.
اهمیت بالینی برای بیماران و پزشکان
· برای بیماران:این مطالعه توضیح می دهد که چرا برخی داروهای ترکیبی مانند تیرزپاتاید(که هم GIPR و هم GLP-1R را فعال می کند)در کاهش وزن مؤثرتر هستند. این داروها بهتر وارد مغز می شوند و اشتها را بیشتر سرکوب می کنند.
· برای پزشکان: درک این مکانیزم می تواند به انتخاب بهتر داروها برای بیماران چاق یا دیابتی کمک کند. همچنین، بررسی نشانگرهایی مانند VEGF-A یا تصویربرداری از ناحیه ME ممکن است در آینده برای تنظیم دوز داروها یا پیش بینی پاسخ درمانی مفید باشد.
محدودیت‌ها و نیاز به تحقیقات بیشتر
· مدل حذف ژنی در موش‌ها کامل نبود و ممکن است نتایج در انسان متفاوت باشد.
· بیشتر آزمایش ها روی داروی لیرگلوتاید انجام شد و سایر داروهای GLP-1R بررسی نشدند.
· نتایج رفتاری مانند اشتها و وزن‌گیری به طور کامل بررسی نشده اند.
بنابراین، هرچند این مطالعه مسیر جدیدی برای درک عملکرد داروهای لاغری باز کرده است، اما برای تأیید نهایی و کاربرد بالینی آن نیاز به تحقیقات بیشتری وجود دارد.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250814/GIPR-signaling-opens-braine28099s-gate-for-GLP-1-weight-loss-therapy.aspx